بارکد چیست و چه انواعی دارد؟

بارکد (رمزینه) نوعی نمایش تصویری اطلاعات است که به شکل خطوط یا اشکال سیاه و سفید روی سطح کالاها چاپ یا برچسب می‌شود و با دستگاه بارکدخوان قابل خواندن است. دو نوع اصلی آن بارکد تک‌بعدی (خطی) و بارکد دوبعدی مانند کیوآرکد است و بیشترین کاربردش در فروشگاه، داروخانه و انبارداری دیده می‌شود. تجهیز این مشاغل به ماشین‌های اداری مناسب، از جمله بارکدخوان و پرینتر لیبل ، تأثیر مستقیمی بر سرعت و دقت فروش دارد.

انواع بارکد و عملکرد هرکدام

بارکد تک‌بعدی (1D)

بارکدهای تک‌بعدی که به آن‌ها بارکد خطی یا میله‌ای هم گفته می‌شود، تصویری مستطیل‌شکل هستند که از خطوط عمودی و موازی سیاه و سفید تشکیل شده‌اند. با اسکن بارکدهای تک‌بعدی، اطلاعاتی شامل نوع، اندازه و رنگ محصول در قالب «عددی» و «حروفی‌عددی» در اختیار کاربر قرار می‌گیرد و این بارکدها با انواع بارکدخوان قابل خواندن هستند.

ویژگی‌ها:

• ساختار ساده و قابل اسکن با بارکدخوان‌های معمولی
• کاربرد بالا در فروشگاه‌ها
• نمایش اطلاعات به‌صورت محدود و افقی

بارکد دوبعدی (2D)

بارکدهای دوبعدی پیچیده‌تر هستند و نسبت به بارکد تک‌بعدی اطلاعات بیشتری در خود جای می‌دهند. این نوع بارکدها ساختاری ماتریسی دارند و از اشکال مربعی سیاه و سفید تشکیل شده‌اند که اطلاعات را به‌صورت عمودی و افقی ذخیره می‌کنند.

یکی از رایج‌ترین بارکدهای دوبعدی، کیوآرکد (Quick Response Code) است که نخستین‌بار در ژاپن ابداع شد و امروزه در صنایع مختلف کاربرد دارد. این نوع بارکد هم با گوشی هوشمند و هم با دستگاه بارکدخوان دوبعدی قابل خواندن است.

ویژگی‌ها:

ذخیره‌سازی حجم بالایی از اطلاعات، از جمله:

• تصویر محصول
• لینک وب‌سایت
• قیمت، موجودی و کد رهگیری

مهم‌ترین تفاوت‌های بارکد تک‌بعدی و دوبعدی

ساده‌ترین تفاوت بارکد و کیوآرکد در طراحی ظاهری آن‌هاست. کیوآرکد بارکدی مربعی است که از مربع‌های کوچک با عرض و ارتفاع متفاوت تشکیل شده و اطلاعات مشخصی را در خود جای داده است. اما بارکد میله‌ای تک‌بعدی مستطیل‌شکل است و در قسمت میانی آن خطوط عمودی با ضخامت متفاوت دیده می‌شود که در زیر آن‌ها عدد و حروفی درج شده که نمایانگر نام و اطلاعات محصول است.

علاوه بر این، برای اسکن بارکدهای تک‌بعدی، دستگاه بارکدخوان باید در زاویه درست و روبه‌روی بارکد قرار بگیرد؛ اما برای خواندن کیوآرکد، دستگاه از هر زاویه‌ای می‌تواند اطلاعات را استخراج کند.

از دیگر تفاوت‌های بارز این دو نوع بارکد، میزان اطلاعاتی است که در اختیار کاربر قرار می‌دهند. بارکدهای تک‌بعدی فقط از اعداد و ارقام تشکیل شده‌اند و اطلاعات را تنها به‌صورت افقی نشان می‌دهند؛ اما کیوآرکد اطلاعات را هم به‌صورت افقی و هم عمودی نمایش می‌دهد و شامل داده‌های متنوع‌تری است. بارکد کیوآرکد برای انتقال اطلاعاتی مانند عکس، فیلم، لینک و سایر داده‌ها در سینماها، طلافروشی‌ها و کسب‌وکارهای دیجیتال کاربرد دارد.

همچنین بارکدهای معمولی را فقط با بارکدخوان می‌توان اسکن کرد؛ در حالی که کیوآرکد را می‌توان با دوربین گوشی‌ها و بدون نیاز به نصب اپلیکیشن، مستقیماً خواند. در صورتی که گوشی این قابلیت را نداشته باشد، می‌توان با نصب اپلیکیشن‌های اسکن روی گوشی به آن دسترسی پیدا کرد. فروشگاه‌هایی که به دنبال  برای تولید این برچسب‌ها هستند نیز می‌توانند از میان مدل‌های ارائه‌شده توسط هانیک انتخاب کنند.

جدول مقایسه بارکد تک‌بعدی و دوبعدی

مزایای کیوآرکد

• قابل رمزگذاری برای انواع داده، از جمله داده‌های عددی، الفبایی و تصویری
• قابلیت اسکن با گوشی‌های هوشمند یا تبلت
• سرعت اسکن بالا
• احتمال خطای کم در اسکن، به‌گونه‌ای که حتی اگر بخشی از بارکد از بین رفته باشد، همچنان امکان استخراج اطلاعات وجود دارد
• ذخیره‌سازی حجم اطلاعات بیشتر نسبت به بارکدهای تک‌بعدی

معایب کیوآرکد

• آشنایی کاربران با این فناوری نسبتاً جدیدتر کامل نیست و نیاز به آموزش دارد
• برای اسکن آن به بارکدخوان‌های مدل جدیدتر (مانند مدل‌های دیتالاجیک) نیاز است که از کیوآرکد پشتیبانی کنند
• ارتقای تجهیزات به مدل‌های سازگار با کیوآرکد هزینه اضافی برای کسب‌وکار دارد؛ مدل‌های مناسب را می‌توان از میان بارکدخوان های دوبعدی انتخاب کرد

برای مشاغلی که به دنبال تجهیز کامل فروشگاه یا انبار خود با انواع ماشین‌های اداری از جمله بارکدخوان، پرینتر لیبل و دستگاه‌های صندوق فروشگاهی هستند، هانیک مجموعه‌ای از این تجهیزات را متناسب با نوع بارکد مورد استفاده (تک‌بعدی یا دوبعدی) عرضه می‌کند.

سوالات متداول

تفاوت اصلی بارکد و کیوآرکد چیست؟ بارکد تک‌بعدی فقط اطلاعات افقی و محدود (عمدتاً عددی) را ذخیره می‌کند، اما کیوآرکد به‌صورت ماتریسی و در دو جهت افقی و عمودی، حجم بیشتری از داده مانند لینک و تصویر را در خود جای می‌دهد.

آیا برای خواندن کیوآرکد حتماً به بارکدخوان نیاز است؟ خیر، بسیاری از گوشی‌های هوشمند امروزی می‌توانند کیوآرکد را مستقیماً با دوربین بخوانند؛ در غیر این صورت می‌توان از اپلیکیشن‌های اسکن استفاده کرد.

کیوآرکد اولین‌بار کجا ساخته شد؟ کیوآرکد نخستین‌بار در ژاپن ابداع شد و از آن زمان تاکنون کاربرد گسترده‌ای در صنایع مختلف پیدا کرده است.

برای اسکن بارکد تک‌بعدی چه نکته‌ای باید رعایت شود؟ دستگاه بارکدخوان باید در زاویه درست و روبه‌روی بارکد قرار بگیرد، در حالی که کیوآرکد از هر زاویه‌ای قابل خواندن است.

آیا خرابی بخشی از کیوآرکد مانع خواندن آن می‌شود؟ معمولاً خیر؛ کیوآرکد طوری طراحی شده که حتی با از بین رفتن بخشی از آن، همچنان امکان استخراج اطلاعات باقی‌مانده وجود دارد.

مطالب مرتبط :

• [راهنمای انتخاب بهترین برند بارکدخوان در ایران: معرفی و ویژگی‌های شاخص]
• [بارکدخوان اتم مدل Servo-W در مقابل بارکدخوان اتم مدل Rahan D200]

آخرین بروزرسانی: ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۶